Lymfoedeem: oorzaken, stadia en de gevolgen voor het lymfestelsel
Wanneer het lymfestelsel beschadigd raakt, ontstaat er een verstoring in het transport van de lymfatische vloeistof. Eiwitten en weefselvocht kunnen niet meer worden afgevoerd en hopen zich in plaats daarvan op in het intercellulaire weefsel. Dit leidt tot zwelling
van het weefsel (oedeem). Lymfoedeem ontstaat altijd op het lichaamsdeel waar de lymfedrainage verstoord is. Vooral armen en benen worden hierdoor getroffen. Lymfoedeem kan zich echter ook voordoen bij organen, aan het hoofd of aan de geslachtsdelen.
Primair en secundair lymfoedeem: verschillen en oorzaken
Op basis van de oorzaak wordt er onderscheid gemaakt tussen primaire en secundaire lymfoedeem. Als er sprake is van een aangeboren afwijking van het lymfestelsel, spreekt men van primair lymfoedeem. Secundaire lymfoedeem is altijd het gevolg van een beschadiging van lymfebanen, lymfevaten of lymfeklieren. De oorzaken hiervan kunnen zeer uiteenlopend zijn:
Verwondingen, kwaadaardige aandoeningen (bijv. kwaadaardige tumoren), huidontstekingen (bijv. erysipelas), insectenbeten, parasieten (lymfatische filariasis), schimmelinfecties (mycosen), operaties en/of bestralingen.
Het lymfestelsel: een complex netwerk in het lichaam
Het lymfestelsel begint met de lymfecapillairen (lymfevatjes), die als een net over het gehele lichaamsoppervlak liggen. Hun taak is het opnemen van de lymfevloeistof. De lymfecapillairen monden uit in zogenaamde precollectoren of voorverzamelvaten, die een tussenpositie innemen tussen de lymfecapillairen en de grote verzamelvaten (lymfecollectoren). De precollectoren hebben hier en daar lymfekleppen, waardoor de lymfevloeistof slechts in één richting kan stromen.
Lymfecollectoren: de belangrijkste transportroutes voor de lymfevloeistof
De eigenlijke transportvaten voor de lymfevloeistof zijn de lymfecollectoren. Zij verzamelen de lymfe uit de oppervlakkige en diepe lymfecapillairen en precollectoren, evenals uit de ingewanden. Lymfecollectoren zijn voorzien van eigen spieren en lymfevatenkleppen.
Via de hoofdverzamelvaten (lymfebanen) wordt de lymfevloeistof uiteindelijk naar de veneuze hoek getransporteerd en via de grote holle ader weer teruggevoerd naar de bloedsomloop.
Lymfeklieren: de reinigingsstations van het lymfestelsel
De lymfevaten worden onderbroken door meer dan 100 organen ter grootte van een linze tot een boon: de lymfeklieren. In de lymfeklieren wordt de lymfevloeistof gereinigd. Naast hun functie als filterstation produceren de lymfeklieren lymfocyten, die een rol spelen bij de immuunafweer.